Bach DNA – kijkje in de keuken van de componist

Voor wie van plan is het optreden van het Clazz Ensemble tijdens het Bach Festival in Dordrecht bij te wonen voor alle andere nieuwsgierigen, een kijkje in de keuken van de componist….

  1. Het begin van First Intervention doet u misschien denken aan historische arrangementen van de muziek van J.S. Bach door het The Modern Jazz Quartet, the Swingle Singers and Jacques Loussier. Trompettist Frank Anepool en saxophonist Arno Bornkamp gaan van start met Bachs eerste tweestemmige inventie in C (BWV 772). Nadat bariton saxofonist Nils van Haften, bas trombonist Koen Kaptijn en pianist Frank Carlberg zich bij hen gevoegd hebben, valt de ritmesectie in met een swingende ostinato die gaat dienen als begeleiding van improvisaties door de trombonisten Vincent Veneman and Koen Kaptijn. Verderop is er soloruimte voor saxofonist Werner Janssen die begeleid wordt door een stuwend ritme, tussen samba feel en swing.
  2. Trouble Ahead begint met een opeenstapeling van grillige dwarsfluitmelodieën over een akkoordenschema dit zowel Bachkenners als jazzfreaks bekend in de oren kan klinken. De ritmesectie zet een stevig ritme neer dat als een hartslag tot aan het eind van het stuk blijft doorkloppen. De uitwaaierende fluitlijnen worden abrupt onderbroken door een uitbarsting van rockende ritmische patronen. Zij vormen de neerslag van de gevoelens van frustratie die heersten in de tijd dat ik met dit stuk bezig was: de dagen na de fatale crash van vlucht MH17 in het oosten van de Oekraine. Als een fenix uit de as verschijnt trompettist Gerard Kleijn met zijn interpretatie van de aria Erbarme Dich uit de Mattheus Passion (BWV 244).
  3. Het begin van Dazzled is het domein van het saxofoonkwartet. De fuga no 2 in c mineur uit das Wohltemperierte Klavier (BWV 871) vormde mijn inspiratie voor dit stuk. Ook hier geeft de ritmesectie met een stevige beat structuur en rust aan de nogal hectische melodie. Pianist Frank Carlberg treedt naar voren als solist en aan het einde herhalen de koperblazers de beginmelodie van het saxofoonkwartet.
  4. Stoner is de jazz ballad in dit project. Genoemd naar de hoofdpersoon in het gelijknamige boek van John Williams is dit stuk gebaseerd op de vijfde van Bach’s driestemmige inventies (BWV 791). Nils van Haften speelt een onbegeleide solo als intro en improviseert verderop op zijn bassclarinet. Een belangrijke solistische rol in dit stuk is ook weggelegd voor Guus Bakker op de basgitaar.
  5. Ter verluchtiging van dit indringende project heb ik Jethro Tulls bekende versie van Bourree Bourree uit Bachs eerste suite voor luit (BWV 996) als basis genomen voor Past Tense. Tot mijn eigen verbazing kende ik de eerste helft van Ian Andersons fluit solo op de LP Stand Up uit 1969 nog uit mijn hoofd. Maar deze plaat was voor mij destijds dan ook een van de redenen waarom ik zelf dwarsfluit ben gaan spelen. Het Clazz Ensemble klinkt hier als een stuwende bigband. Het swingt en ‘shuffelt’ en daagt de beide trombonisten en saxofonist Arno Bornkamp uit tot energieke improvisaties.
  6. Turtle Bay is het adres van het gebouw van de Verenigde Naties in Manhattan. Voor deze compositie nam ik Bachs zesde inventie in e majeur (BWV 777) als vertrekpunt. Door de voortdurende syncopen in een van de twee stemmen doet deze compositie sterk denken aan een gesprek tussen twee personen. Turtle Bay is een permanente chase chorus waarin wisselende duo’s hun muzikale conversaties naadloos in elkaar over laten gaan. Hun glad geregisseerde conversaties worden echter regelmatig onderbroken door luide accenten door de rest van de spelers. In contrast met de gedetailleerde blazerspartijen staan de twee vrijgevochten improvisaties door pianist Frank Carlberg en mijzelf.
  7. Het massieve geluid van Bach’s Passacaglia voor orgel in c mineur (BWV 582) was mijn inspiratiebron voor het eerste gedeelte van Trinity. Het is luid en rafelig en de dichte textuur wordt nog extra benadrukt door mijn solo op de tenor sax. Maar dan  klaart plotseling de lucht op en wentelt de band zich in een even spiritueel als vreugdevol 9/8 ritme. Verschillende solisten spelen solo fills over de tijdloze melodie, die langzaam uit het beeld verdwijnt.

Dick de Graaf